على زمانى قمشه اى

409

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

كهن‌ترين سند تاريخ‌دار با گاه‌شمارى اشكانى متعلق به سال 97 اشكانى / 151 ق م و متأخرترين سند نيز متعلق به سال 235 اشكانى / 13 ق م است . بجز سفال شكسته‌هاى نسا ، كتيبه‌هاى دوزبانهء معدودى كه از دوران اشكانى به‌جا مانده نيز رواج اين گاه‌شمارى را تا پايان كار سلسلهء اشكانى تأييد مىكند . اين كتيبه‌هاى دوزبانه ، كه همگى در غرب فلات ايران و در همسايگى بين النهرين پيدا شده‌اند ، همچنين نشان‌دهندهء اين واقعيت‌اند كه اشكانيان همراه با توسعهء قلمرو خود در غرب و جنوب غربى ، گاه‌شمارى خود را نيز در اين مناطق رواج داده‌اند . يكى از كتيبه‌ها احتمالا مورّخ تير 398 اشكانى / 151 ميلادى و ديگرى مورخ مهر روز از اسفندارمذ 562 اشكانى / 215 ميلادى در زمان حكومت اردوان چهارم ، آخرين پادشاه اشكانى ، و تقريبا هشت سال قبل از انقراض سلسلهء اشكانى است . علاوه بر اين ، با استناد به كتيبهء دوزبانهء مورّخ 398 اشكانى ، كه تاريخ 462 سلوكى را بر متن يونانى خود دارد ، و سكه‌هاى ضرب شده در سلوكيه مورّخ 539 سلوكى كه به آخرين زمامداران اشكانى ، يا احتمالا به حركتى بىسرانجام بر ضد فاتحان ساسانى و به نفع پادشاهى اشكانى ، مربوط است رواج گاه‌شمارى سلوكى در ايران ، تا پايان كار سلسلهء اشكانى ، تأييد مىشود . 4 . گاه‌شمارى در دورهء ساسانى . كهن‌ترين اسنادى كه نشان‌دهندهء استفاده از گاه‌شمارى رسمى دوران ساسانى ( گاه‌شمارى زردشتى ) است ، به دوران اشكانى بازمىگردد . اركان اين گاه‌شمارى با گاه‌شمارى رايج در دورهء اشكانى تفاوتهايى دارد ، از جمله اينكه مبدأ گاه‌شمارى در دورهء ساسانى زمان به تخت نشستن پادشاه بود و از مبدأ ثابت گاه‌شمارى اشكانى استفاده نمىشد . همچنين ، دوره‌هاى كبيسه‌گيرى در گاه‌شمارى دورهء ساسانى ، بلندمدت بود ؛ ازين‌رو ،